İçeriğe geç
Rehberlik & Motivasyon

Öğrenciler İçin Yapay Zekâ ile Ders Çalışma Rehberi (Veliler İçin)

7 dk okumaRefleks Kurs Merkezi

Öğrenciler İçin Yapay Zekâ ile Ders Çalışma Rehberi (Veliler İçin)

ChatGPT gibi üretken yapay zekâ araçları artık ortaokul öğrencisinin de gündeminde. UNESCO’nun 2023 rehberi, bu araçların eğitimde düzenlenmesini ve öğretmenlerin hazırlanmasını istiyor. Bu yazıda velilere pratik bir çerçeve, öğrencilere 4 adımlı bir kullanım kuralı sunduk.

Kısa cevap

Yapay zekâ ders çalışmada yardımcı olabilir, ama cevabı hazır alıp kopyalamak öğrenmeyi azaltır. UNESCO’nun 7 Eylül 2023 tarihli rehberi, hükümetlerin üretken yapay zekâyı eğitimde düzenlemesini, kullanıcı verilerinin korunmasını ve sınıfta kullanım için 13 yaş sınırının değerlendirilmesini önerir; belge, birçok yorumcunun 13’ü düşük bulup 16’ya çıkarılmasını savunduğunu da not eder. Pratikte kural: önce kendin dene, sonra sor, cevabı doğrula, kendi cümlenle yaz.

UNESCO rehberi ne söylüyor?

UNESCO, 7 Eylül 2023’te “Guidance for generative AI in education and research” (Eğitim ve araştırmada üretken yapay zekâ rehberi) belgesini yayımladı. Belgenin öne çıkan noktaları:

  • Hükümetlerin üretken yapay zekâyı eğitimde düzenlemesi gerektiği; çoğu ülkede ulusal düzenleme olmadığı için kullanıcı verilerinin korunmasız kaldığı.
  • Sınıfta kullanım için 13 yaş sınırının değerlendirilmesi önerisi. Belge aynı zamanda “birçok yorumcunun bu eşiği çok düşük bulduğunu ve 16’ya çıkarılmasını savunduğunu” belirtir.
  • Öğretmenlerin eğitilmesi ve yapay zekâ araçlarının okul tarafından doğrulanması gerektiği.

Yani UNESCO “yasaklayın” ya da “serbest bırakın” demiyor; düzenleme, veri gizliliği, öğretmen eğitimi ve yaşa uygun kullanım diyor.

Türkiye’de durum: neyi teyit edemedik?

Bu yazıyı hazırlarken Millî Eğitim Bakanlığı’nın ortaokul öğrencilerinin üretken yapay zekâ kullanımına dair ayrı bir resmî çerçevesini teyit edemedik; bu yüzden böyle bir kural olduğunu ya da olmadığını söylemiyoruz. Okulunuzun ve öğretmenlerinizin ödevlerde yapay zekâ kullanımı hakkındaki açıklamalarını takip etmenizi öneririz. Kişisel veri koruma konusunda ise 6698 sayılı KVKK kapsamındaki haklarınızı hatırlamakta yarar var; çocuğunuzun adını, okulunu, numarasını yapay zekâ araçlarına yazmamasını öneririz.

Doğru kullanım: 4 adım

Yapay zekâ ile ders çalışırken 4 adımBizim önerimiz: cevabı değil, öğrenmeyi isteyinÖneri1 · Önce denesoruyu kendinçözmeyi dene2 · Sortakılınca ipucuya da açıklama iste3 · Doğruladers kitabı veyaöğretmenle kontrol et4 · Kendin yazöğrendiğini kendicümlenle anlat
Adımlar bizim önerimizdir; UNESCO 2023 rehberi öğrenme araçlarının okulca doğrulanmasını ve veri gizliliğinin korunmasını ister.
  1. Önce dene. Soruyu kendin çözmeyi dene; beyin ancak uğraşırken öğrenir. Takıldığın yeri not et.
  2. Sonra sor. “Cevabı ver” yerine “ipucu ver” ya da “bu adımı açıkla” iste. Böylece cevap yerine yol öğrenilir.
  3. Doğrula. Yapay zekâ yanlış ya da uydurma bilgi verebilir. Ders kitabıyla, öğretmeninle ya da güvenilir bir kaynakla kontrol et. Matematikte sonucu kendin yeniden hesapla.
  4. Kendi cümlenle yaz. Öğrendiğini kapatılmış ekranla anlatabiliyor musun? Bunun için Feynman tekniği iyi bir testtir.

Riskler: yanlış bilgi, kopya, veri

Riskler ve önlemler (öneriler bize aittir)
RiskNe olur?Önlem
Yanlış bilgiAraç kendinden emin ama hatalı cevap verebilirHer bilgiyi ders kitabıyla doğrula
Cevabı kopyalamaÖğrenme olmaz; sınavda soruyu çözemez“Önce kendin dene” kuralı
Kişisel veriAd, okul, numara gibi bilgiler paylaşılabilirKişisel bilgi yazma; ebeveyn gözetimi
BağımlılıkDüşünmeden sormaya alışmaYapay zekâsız çalışma saatleri belirle

LGS ve okul sınavları yapay zekâsız yapılır; yani asıl hedef, aracın yardımıyla değil kendi başına çözebilmektir. Çözemeyen öğrenciye araç, yanlış bir güven duygusu verebilir; bu yüzden denemelerde gerçek durumu görmek için deneme sonrası analiz yapın.

Veli için 6 pratik kural

  • Yaş sınırlarına ve uygulamanın kullanım koşullarına bakın. Birçok servis kendi yaş koşulunu belirler; bu bilgi servise göre değişir, uygulamanın kendi şartlarını okuyun.
  • Birlikte deneyin. İlk haftalarda çocukla birlikte kullanın, hangi sorulara nasıl cevap verdiğini görün.
  • Kişisel bilgi paylaşılmasın. Ad, soyad, okul, telefon, adres yazılmasın.
  • Ödevi yazdırmak yok. Kopyalanan ödev öğretmenin gözünden kaçmaz; asıl zararı öğrenciye verir.
  • Zaman sınırı koyun. Ders çalışma bloğunda yalnızca takıldığı yerde kullansın.
  • Konuşun. “Bugün yapay zekâya ne sordun, cevabı nasıl kontrol ettin?” sorusu iyi bir alışkanlık yaratır.

Teknolojinin eğitimdeki yerini daha geniş ele alan teknoloji destekli eğitim neden önemli yazımızı da okuyabilirsiniz.

Refleks’te teknoloji destekli takip

Refleks Kurs Merkezi’nde teknolojiyi öğrenciyi yerine koymak için değil, takip etmek için kullanıyoruz: deneme sonuçları ders ve konu bazında portalda görülüyor, yanlışlar öğrenciyle birebir konuşuluyor. Yapay zekâ desteği veli mesajı taslağı gibi alanlarda, kişisel veri paylaşmadan ve onay sonrası kullanılıyor. Ayrıntı için bizimle iletişime geçin.

Sık sorulan sorular

Yapay zekâ ile ders çalışmak güvenli mi?

Doğru kullanıldığında yardımcı olabilir, ancak yanlış bilgi, kişisel veri paylaşımı ve cevabı kopyalama riskleri vardır. Önce kendin dene, sonra sor, cevabı doğrula ve kendi cümlenle yaz kuralı riskleri azaltır.

UNESCO yapay zekâ için yaş sınırı öneriyor mu?

UNESCO’nun 2023 rehberi, hükümetlerin sınıfta kullanım için 13 yaş sınırını değerlendirmesini önerir; belge birçok yorumcunun 13’ü çok düşük bulup 16’yı savunduğunu da belirtir.

MEB yapay zekâ kullanımı için resmî kural koydu mu?

Bu yazıyı hazırlarken ortaokul öğrencileri için ayrı bir resmî çerçeveyi teyit edemedik. Okulunuzun ve öğretmenlerinizin açıklamalarını takip etmenizi öneririz.

Yapay zekâ ödevi yapabilir mi, yapmalı mı?

Teknik olarak yapabilir ama ödevi yazdırmak öğrenmeyi engeller. Ödevin amacı öğrencinin öğrenmesidir; araç yalnızca takılınca ipucu için kullanılmalı.

Yapay zekâ yanlış bilgi verir mi?

Evet, kendinden emin ama hatalı ya da uydurma bilgi verebilir. Bu yüzden ders kitabı, öğretmen ya da güvenilir bir kaynakla doğrulama şarttır.

LGS’ye hazırlanırken yapay zekâ kullanılmalı mı?

Sınav yapay zekâsız yapıldığı için asıl hedef kendi başına çözebilmektir. Araç, takıldığınız noktada açıklama almak için kullanılabilir; deneme çözerken ve yanlış defteri tutarken öğrenmeyi önde tutun.

Refleks Kurs Merkezi Rehberlik Birimi

Bu yazı, Kahramanmaraş Onikişubat’ta 5-8. sınıf öğrencileriyle çalışan eğitimci ve rehberlik ekibimiz tarafından hazırlandı. Son güncelleme: .

Bunlar da ilginizi çekebilir.

Tüm yazılar

Sınırlı kontenjanlı sınıflarımızda yerinizi ayırtın.

Bilgi formunu doldurun, eğitim danışmanımız sizi arayıp tüm sorularınızı yanıtlasın.